Periyodik Kontrol Nedir? Yasal Zorunluluk, Hangi Ekipmanlar, Ne Sıklıkta
Basınçlı kaptan vince, elektrik tesisatından iş makinesine: hangi ekipmanın periyodik kontrolü yasal zorunluluk, ne sıklıkta yapılmalı, yaptırılmazsa ne olur — net cevaplar ve bir kontrol takvimi.
Periyodik kontrol, iş yerinde kullanılan ekipmanların belirli aralıklarla, yetkili kişilerce muayene edilip güvenli çalışır durumda olduğunun belgelenmesidir. "İsteğe bağlı bir kalite çalışması" değildir — Türkiye'de çoğu ekipman için yasal zorunluluktur ve denetimde ilk istenen belgelerdendir.
Temel dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. Bu yönetmelik, hangi ekipmanın kimin tarafından, hangi sıklıkta kontrol edileceğini ekleri ile belirler.
Hangi ekipmanların periyodik kontrolü zorunlu?
En sık karşılaşılan gruplar:
| Ekipman grubu | Tipik örnekler |
|---|---|
| Basınçlı kaplar | Kompresör hava tankı, buhar kazanı, hidrofor, otoklav, kalorifer kazanı |
| Kaldırma & iletme ekipmanları | Vinç, caraskal, forklift, transpalet, asansör (iş ekipmanı kapsamında), platform |
| Tesisatlar | Elektrik tesisatı, topraklama, paratoner, yangın tesisatı |
| İş makineleri & tezgâhlar | Pres, CNC, kompresör, jeneratör |
⚠️ Listedeki ekipmanın size uyup uymadığı ve kesin kontrol süresi, ilgili yönetmelik ekine ve ekipmanın imalatçı talimatına göre değişir. Çoğu grup için yasal azami süre 1 yıl olmakla birlikte; risk profili, standart (örn. basınçlı kaplarda ilgili TS/EN standardı) ve çalışma koşulu süreyi kısaltabilir. ASİS UK, ekipman envanterinize özgü bir kontrol takvimi çıkarır.
Periyodik kontrolü kim yapabilir?
Periyodik kontroller, yetkisini EKİPNET'e tescil ettirmiş, yasal olarak yetkili teknik personel tarafından yapılır. EKİPNET, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın periyodik kontrol yetkilerini ve raporları takip ettiği elektronik sistemdir (süreç artık İSG-KATİP / İş Ekipmanları Bilgi Sistemi üzerinden yürütülür). İşverenler, kontrolü yapan kişinin yetkinliğini bu sistemden sorgulayabilir.
Yetki belgesi ("K Numarası") alabilenler:
- Mühendisler — makine, metalürji-malzeme, mekatronik, elektrik
- Teknik öğretmenler — makine / metal eğitimi bölümü mezunları
- Teknikerler — makine teknikeri, yüksek tekniker ve ilgili branş teknikerleri
Yetki için mezuniyet tek başına yetmez: Bakanlıkça yetkilendirilmiş kuruluşların (MMO, EMO, TSE vb.) periyodik kontrolörlük eğitimini tamamlamak ve sınavı geçmek gerekir; başarılı olanlara kişiye özel K Numarası verilip kayıt Bakanlıkça onaylanır. Ekipman türüne göre branş eşleşir — basınçlı kap ve kaldırma/iletme ekipmanlarında genellikle makine mühendisi, elektrik tesisatı ve topraklamada elektrik mühendisi.
Pratikte işletmeler bu hizmeti bağımsız bir muayene kuruluşundan alır — çünkü:
- Tarafsızlık: Ekipmanı kullanan/satan değil, bağımsız üçüncü taraf muayene eder. Raporun denetimde ve sigortada geçerliliği buna bağlıdır.
- İzlenebilir kayıt: Dijital, doğrulanabilir rapor — kaybolan kâğıt tutanak yerine.
ASİS UK, bağımsız üçüncü taraf muayene kuruluşu olarak bu hizmeti sunar; muayene faaliyetlerimiz için TÜRKAK akreditasyon sürecindeyiz. Düzenlenen raporların geçerliliğini üçüncü taraflar Belge Sorgula sayfasından doğrulayabilir.
Yaptırılmazsa ne olur?
- Yasal yaptırım: İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı kapsamında idari para cezası; eksik ekipmanın kullanımının durdurulması.
- İş kazası sorumluluğu: Periyodik kontrolü yapılmamış bir ekipmanla kaza olursa, işverenin kusuru ağırlaşır — hem hukuki hem cezai sorumluluk.
- Sigorta: İş yeri/sorumluluk sigortaları, periyodik kontrol raporu olmayan ekipmandaki hasarı kapsam dışı bırakabilir.
- İhale & müşteri denetimi: Ana yükleniciler ve OEM'ler tedarikçi denetiminde periyodik kontrol kayıtlarını ister.
Süreç nasıl işler?
| Adım | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Ekipman envanteri çıkarma | 1-2 gün | Hangi ekipman, hangi grup, hangi süre |
| Saha muayenesi | Ekipman sayısına göre | Görsel + fonksiyonel + ölçüm (basınç, topraklama direnci vb.) |
| Raporlama | 2-5 iş günü | Uygun / uygun değil / şartlı uygun + bulgular |
| Takip | Süre dolmadan | Bir sonraki kontrol tarihi hatırlatması |
Sık karıştırılan: periyodik kontrol ≠ belgelendirme
- Periyodik kontrol: Mevcut ekipmanın güvenli çalıştığının düzenli muayenesi (örn. vincin yılda bir kontrolü).
- Belgelendirme: Bir yönetim sisteminin (ISO 9001 gibi) veya ürünün standarda uygunluğunun sertifikalandırılması.
İkisi farklı hizmetlerdir; ASİS UK her ikisini de sunar ancak ayrı süreçlerdir.
Sonraki adım
Ekipman envanterinizi paylaşın, size özgü bir periyodik kontrol takvimi ve teklif çıkaralım. Teklif Talebi formundan ulaşın; 24 saat içinde uzmanımız döner. Kapsam dışı veya gereksiz bir kontrolse, bunu da dürüstçe söyleriz.
— ASİS UK Muayene Ekibi